Son yıllarda işçi ve işveren uyuşmazlıklarında “İhtiyari Arabuluculuk” kurumu sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Kanun koyucunun mahkemelerin yükünü hafifletmek ve tarafları barışçıl yollarla uzlaştırmak amacıyla arabuluculuk sistemini getirmiştir. Bu sistem maalesef bazen işverenler tarafından,
İşverenler bu sistemi bazen bir “kalkan” olarak kullanır. Bu yolla işçinin tazminat ve işe iade haklarını talep etmesini engellemeyi amaçlarlar.
Uygulamada, işçinin işten çıkarılma aşamasında, ortada henüz hiçbir uyuşmazlık yokken formalite icabı arabuluculuk tutanağı imzalatıldığına şahit olmaktayız.
Usule uygun yapılmayan arabuluculuk faaliyetleri, matbu düzenlenen tutanaklar nedeniyle mağduriyetlere yol açmaktadır. İşten çıkarılırken önünüze konulan belgeleri imzaladıysanız tüm haklarınızı kaybettiniz mi? Hayır.
Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi bu konuda emsal bir karar verdi. (Esas No: 2026/190, Karar No: 2026/434)
Bu yazımızda, usule aykırı tutanakların iptal sürecini hukuki boyutuyla inceliyoruz.
1. Hangi Durumlarda Arabuluculuk Tutanağı Geçersiz Sayılır ?
Bir tutanağın geçerli sayılması için sürecin dürüstlük kuralına uygun ilerlemesi gerekir. Yargıtay ve BAM kararlarına göre başlıca iptal sebepleri şunlardır:
🔹Tarafsızlık İlkesinin İhlali: Şirketin danışmanlığını yapan bir avukatın arabulucu olması usule aykırıdır. Bu durum doğrudan bir iptal sebebidir.
🔹İşçinin Başvurucu Olmadığı Halde Başvurucu Gibi Gösterilmesi: Hayatın olağan akışında işçinin işten çıkmak veya haklarından feragat etmek için bizzat arabulucuya başvurması beklenen bir durum değildir. Gerçekte hiçbir başvurusu olmadığı halde işçi sisteme “başvurucu” gibi kaydedilmişse, başlı başına iptal sebebi olmasa da bu durum sürecin göstermelik olduğuna işaret olarak yorumlanabilir.
🔹Gerçek Bir Uyuşmazlığın Olmaması: Arabuluculuk için taraflar arasında halihazırda bir uyuşmazlık bulunmalıdır. İş sözleşmesi devam ederken veya fesih günü alınan tutanaklar geçersizdir.
Mahkemeler bu durumu, “henüz fesih gerçekleşmediği için doğmuş bir uyuşmazlık yoktur” şeklinde değerlendirir. Ve iş ilişkisi devam ederken alınan bu tutanakları kesin iptal sebebi saymaktadır.
2. Geçerli Bir Arabuluculuk Anlaşması İçin Şartlar:
Arabuluculuk, bir muhasebe veya ibraname (aklama) aracı değildir. Bkz: 6325 sayılı Arabuluculuk Kanunu
İmzalanan anlaşmanın mahkemelerce geçerli kabul edilebilmesi için şu üç temel unsurun varlığı aranır:
- Gerçek Müzakere: Taraflar bir araya gelmeli ve alacak kalemlerini tartışmalıdır. Önceden hazırlanmış matbu evrakların hızlıca imzalatılması hukuken geçerli bir arabuluculuk faaliyeti değildir.
- Açıklık ve Netlik: Belgede kıdem, ihbar ve fazla mesai gibi kalemler şüpheye yer bırakmayacak şekilde yazılmalıdır.
- Şekil Şartı: Tutanaklarda tarafların ve arabulucunun ıslak imzası eksiksiz bulunmalıdır.
3. Hukuki Strateji: Tutanağa Karşı Nasıl Dava Açılmalıdır? (Bekletici Mesele Kuralı)
Gaziantep BAM kararının vurguladığı en önemli nokta, işçinin izlemesi gereken dava stratejisidir.
Eğer işverenin baskısı, yönlendirmesi veya “prosedür gereği” diyerek bir arabuluculuk tutanağı imzalamış olabilirsiniz. Bu durumda doğrudan dava açmak risk taşır. Çünkü mahkeme davanın reddine karar verebilir.
İzlenmesi gereken doğru hukuki yol şudur:
Öncelikle Tutanağın İptali için Dava Açılmalıdır: Ortada imzalı bir arabuluculuk anlaşma belgesi (tutanağı) varken doğrudan alacak talep edilemez. İlk adım olarak; somut olayda irade fesadı (baskı, korkutma, yanılma) veya usulsüzlük varsa bu durumun gerekçeleriyle “Arabuluculuk Tutanağının İptali Davası” açılmalıdır.
Davalar Birlikte Açılmışsa “Bekletici Mesele” Yapılır: Uygulamada genellikle Arabuluculuk Tutanağının İptali davası ile İşe İade davası / İşçilik Alacağı / Tazminat davaları birlikte (birleştirilerek) açılmaktadır. İptal davası ile işe iade davasını birlikte açabilirsiniz. Bu durumda mahkeme davaları ayırır. Hakim, iptal davasının sonucunu “bekletici mesele” yapar. Yani öncelikle tutanağın geçersiz olup olmadığını inceler.
Sonuç Ne Olacak? Mahkeme, işe iade davasını durduracak ve tutanağın iptali davasının sonucunu “bekletici mesele” (ön şart) yapacaktır. Yani mahkeme; “Önce bu arabuluculuk belgesinin sahte veya geçersiz olup olmadığını tespit edeyim, belge iptal edilirse ondan sonra işe iadeyi ve alacakları değerlendiririm” diyecektir.
Sonuç ve Hukuki Uyarılar
Gaziantep BAM kararı, işçi haklarını bertaraf eden “şekli” işlemlere hukukun izin vermeyeceğini netleştirmiştir. İşverenlerin dürüstlük kuralına aykırı davranması hukuken korunmaz. Bu nedenle, içeriğini bilmediğiniz hiçbir evrakı bir avukata danışmadan imzalamayın.
Tavsiyemiz; işverenlerin süreci “şekli bir evrak imzalatmaktan” ibaret görmeyip yasalara uygun yürütmeleri; işçilerin ise önlerine konulan arabuluculuk tutanaklarını, içeriklerini ve hukuki sonuçlarını bir avukata danışmadan kesinlikle imzalamamalarıdır. Şayet usulsüz bir sürece maruz kalınmışsa, hak kayıplarının önüne geçmek adına gecikmeksizin profesyonel hukuki destek alınarak “Tutanağın İptali” sürecinin başlatılması hayati önem taşımaktadır.
İşten çıkarılma sürecinde hak kaybı yaşamamak, imzaladığınız arabuluculuk tutanaklarının geçerliliğini değerlendirmek ve davanızın profesyonelce takip edilmesini sağlamak için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz. Haklarınız, zamanında ve doğru atılan hukuki adımlarla güvence altındadır.
💙Avukat & Uzman Arabulucu Notu : Arabuluculuk, tarafların iradesiyle yürütüldüğünde barışçıl bir sistemdir. Ancak bu sistemin “hak gaspı” aracı olarak kullanılmasına karşı duruyoruz. Profesyonel destek almak ve hak kaybı yaşamamak için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.
Arabuluculuk Tutanağının Geçersizliği ile İlgili Diğer Makalemizi Okumak İçin: https://bilgecananyetkin.com/blog/