Usule uygun olarak yapılmayan arabuluculuk faaliyetleri ile matbu düzenlenen arabuluculuk tutanakları mağduriyetlere yol açmaktadır. İşten çıkarılırken önünüze konulan arabuluculuk evraklarını imzaladıysanız haklarınızı tamamen kaybettiniz mi? Hayır.
Bu yazımızda, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi’nin (Esas No: 2026/190, Karar No: 2026/434) yakın tarihli ve son derece önemli bir kararı ışığında, usulüne aykırı yapılan arabuluculuk faaliyetleri ile düzenlenen arabuluculuk tutanaklarının nasıl iptal edilebileceğini ve bu durumun işçi alacakları ile işe iade davalarına etkisini hukuki bir dille, ancak herkesin anlayabileceği bir sadelikte inceleyeceğiz.
Son yıllarda işçi ve işveren uyuşmazlıklarında “İhtiyari Arabuluculuk” kurumu sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Kanun koyucunun mahkemelerin yükünü hafifletmek ve tarafları barışçıl yollarla uzlaştırmak amacıyla getirdiği bu sistem, maalesef zaman zaman işverenler tarafından işçinin yasal haklarını (alacak,tazminat, işe iade vb.) talep etmesinin önüne geçmek için bir “kalkan” olarak kullanılabilmektedir.
Uygulamada, işçinin işten çıkarılma aşamasında, ortada henüz hiçbir uyuşmazlık yokken formalite icabı arabuluculuk tutanağı imzalatıldığına şahit olmaktayız.
1. Hangi Durumlarda Arabuluculuk Tutanağı Geçersiz Sayılır ve İptal Edilir?
Bir arabuluculuk tutanağının geçerli sayılabilmesi ve mahkeme kararı hükmünde olabilmesi için sürecin dürüstlük kuralına ve kanuna uygun yürütülmesi şarttır. İstinaf Mahkemesi ve Yargıtay emsal kararlarına göre, arabuluculuk tutanağının iptali sebepleri şunlardır:
🔹İşveren Avukatının Arabulucu Olması: Arabulucu, tamamen tarafsız ve bağımsız üçüncü kişi olmalıdır. Şirketin danışmanlığını veya işlerini yapan bir avukatın arabulucu rolünü üstlenmesi, usule aykırıdır ve tutanağın iptal sebebidir.
🔹İşçinin Başvurucu Olmadığı Halde Başvurucu Gibi Gösterilmesi: Hayatın olağan akışında işçinin işten çıkmak veya haklarından feragat etmek için bizzat arabulucuya başvurması pek beklenen bir durum değildir. Gerçekte hiçbir başvurusu olmadığı halde işçi sisteme “başvurucu” gibi kaydedilmişse, başlı başına iptal sebebi olmasa da bu durum sürecin göstermelik olduğuna işaret edebilir.
🔹Ortada Gerçek Bir “Uyuşmazlık” Olmaması: İstinaf kararında da altı çizildiği üzere; arabuluculuğa gidilebilmesi için öncelikle taraflar arasında ” bir uyuşmazlık” olmalıdır. İşçinin henüz SGK çıkışı dahi yapılmadan, yani İş sözleşmesi fiilen ve hukuken devam ederken veya işçinin işten çıkışının yapıldığı gün, sırf tazminatları ödendi diye “başka alacağım kalmadı, dava açmayacağım” şeklinde formalite icabı alınan tutanaklar geçersizdir.
Mahkemeler bu durumu, “henüz fesih gerçekleşmediği için doğmuş bir uyuşmazlık yoktur” şeklinde değerlendirmekte ve iş ilişkisi devam ederken alınan bu tutanakları kesin iptal sebebi saymaktadır.
2. Geçerli Bir Arabuluculuk Anlaşması İçin Neler Gereklidir?
Arabuluculuk, bir muhasebe veya ibraname (aklama) aracı olarak kullanılamaz.
İmzalanan anlaşmanın mahkemelerce geçerli kabul edilebilmesi için şu üç temel unsurun varlığı aranır:
- Arabuluculuk Faaliyeti Gerçekten Yapılmış Olmalıdır: Taraflar bir araya gelmeli, hak ve alacakları konusunda müzakere etmeli ve mutabık kalmalıdır. Önceden hazırlanmış matbu evrakların hızlıca imzalatılması hukuken geçerli bir arabuluculuk faaliyeti değildir.
- Anlaşma Belgesi Açık ve Net Olmalıdır: Hangi alacak kalemleri (kıdem, ihbar, fazla mesai vb.) için hangi tutarlar üzerinden anlaşıldığı belgede hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde açıkça yazmalıdır.
- Şekil Şartlarına Uyulmalıdır: Tutanaklarda hem tarafların hem dearabulucunun ıslak imzaları eksiksiz bulunması zorunludur.
3. Hukuki Strateji: Tutanağa Karşı Nasıl Dava Açılmalıdır? (Bekletici Mesele Kuralı)
Gaziantep BAM kararının vurguladığı en önemli nokta, işçinin izlemesi gereken dava stratejisidir. Eğer işverenin baskısı, hilesi, yönlendirmesi veya “prosedür gereği” diyerek bir arabuluculuk tutanağı imzaladıysanız doğrudan işe iade veya alacak davası açmanız davanızın reddedilmesine yol açabilir.
İzlenmesi gereken doğru hukuki yol şudur:
Öncelikle Tutanağın İptali için Dava Açılmalıdır: Ortada imzalı bir arabuluculuk anlaşma belgesi (tutanağı) varken doğrudan alacak talep edilemez. İlk adım olarak; somut olayda irade fesadı (baskı, korkutma, yanılma) veya usulsüzlük varsa bu durumun gerekçeleriyle “Arabuluculuk Tutanağının İptali Davası” açılmalıdır.
Davalar Birlikte Açılmışsa “Bekletici Mesele” Yapılır: Uygulamada genellikle Arabuluculuk Tutanağının İptali davası ile İşe İade davası / İşçilik Alacağı / Tazminat davaları birlikte (birleştirilerek) açılmaktadır. Eğer arabuluculuk tutanağının iptali davası ile işe iade davası veya alacak davası birlikte açılmışsa, mahkeme bu davaları ayırmalıdır. Hakim, işe iade davasını durduracak ve arabuluculuk tutanağının iptali davasının sonucunu “bekletici mesele” yapacaktır. Yani tutanak mahkemece iptal edildikten sonra işe iade ve tazminat haklarınız hüküm altına alınacaktır.
Sonuç Ne Olacak? Mahkeme, işe iade davasını durduracak ve tutanağın iptali davasının sonucunu “bekletici mesele” (ön şart) yapacaktır. Yani mahkeme; “Önce bu arabuluculuk belgesinin sahte veya geçersiz olup olmadığını tespit edeyim, belge iptal edilirse ondan sonra işe iadeyi ve alacakları değerlendiririm” diyecektir.
Sonuç ve Hukuki Uyarılar
Gaziantep BAM’ın bu kararı, sırf yasalardan doğan işçi haklarını bertaraf etmek amacıyla “şeklen” yapılan arabuluculuk işlemlerine hukukun izin vermeyeceğinin altını bir kez daha çizmiştir. Çünkü bir hakkın kötüye kullanılması, hukuken korunmaz.
İşverenlerin yasal yükümlülüklerden kaçmak için arabuluculuk sistemini kötüye kullanması, dürüstlük kuralına aykırıdır ve hukukun koruduğu bir durum değildir. İşçi olarak önünüze konulan arabuluculuk evraklarını içeriğini ve hukuki sonuçlarını bir avukata danışmadan kesinlikle imzalamamanızı tavsiye ederiz.
Tavsiyemiz; işverenlerin süreci “şekli bir evrak imzalatmaktan” ibaret görmeyip yasalara uygun yürütmeleri; işçilerin ise önlerine konulan arabuluculuk tutanaklarını, içeriklerini ve hukuki sonuçlarını bir avukata danışmadan kesinlikle imzalamamalarıdır. Şayet usulsüz bir sürece maruz kalınmışsa, hak kayıplarının önüne geçmek adına gecikmeksizin profesyonel hukuki destek alınarak “Tutanağın İptali” sürecinin başlatılması hayati önem taşımaktadır. İşten çıkarılma sürecinde hak kaybı yaşamamak, imzaladığınız arabuluculuk tutanaklarının geçerliliğini değerlendirmek ve davanızın profesyonelce takip edilmesini sağlamak için ofisimizle iletişime geçebilir, hukuki danışmanlık, arabuluculuk ve avukatlık hizmeti için randevu alabilirsiniz. Haklarınız, zamanında ve doğru atılan hukuki adımlarla güvence altındadır.
💙Avukatın Notu: İş hukuku süreye tabi ve teknik detaylar barındıran bir alandır. Dava açma sürelerini kaçırmamak için mutlaka bir uzman desteği alınız.