Dava açmak bir haktır. Ancak arabuluculuk, uyuşmazlıkları daha hızlı ve düşük maliyetle kapatma imkanı verir.

Günümüzde arabuluculuk iki ana kategoriye ayrılmaktadır: Dava şartı arabuluculuk ve İhtiyari arabuluculuk. Bu yazıda, her iki türün farklarını ve sunduğu mali avantajları inceleyeceğiz.

Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?

Kanun, bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya gitmeyi zorunlu kılar. Bu sürece “dava şartı arabuluculuk” diyoruz.

Hangi Uyuşmazlıklarda Zorunludur?

• İş Hukuku: İşçi ve işveren arasındaki alacak, tazminat ve işe iade talepleri.
• Ticari Davalar: Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat davaları.
• Tüketici Davaları: Tüketici mahkemelerinde görülen belirli uyuşmazlıklar. (Tüketicinin Korunması Kanunu m.73/A).
• Kira Uyuşmazlıkları: Tahliye ve kira bedeli tespiti gibi davalar.

📌Önemli Nokta:

Öncelikle, arabulucuya başvurmadan dava açmamalısınız. Zira mahkeme, dava şartı yokluğu nedeniyle davanızı usulden reddeder. Ayrıca, süreç sonunda taraflar anlaşırsa artık aynı konuda yeni bir dava açamazsınız.

Bu durumda, tarafların anlaşamaması veya birine ulaşılamaması halinde ilk iki saatlik ücreti Adalet Bakanlığı öder. (Bkz: Arabuluculuk Ücret Tarifesi_2026) Ancak unutmamalısınız ki; zorunlu olan anlaşma değil, sadece başvurudur.

Ancak unutulmamalıdır: Zorunlu olan başvurudur, anlaşma değildir.

İhtiyari (Gönüllü) Arabuluculuk Nedir?

✔️ Buna ek olarak, ihtiyari arabuluculuk tamamen tarafların iradesine dayanır. Özellikle ticari ortaklar, uyuşmazlıkları gizli tutmak için bu yöntemi sıkça tercih eder. Nitekim süreç her aşamada tarafların kontrolündedir.

✔️ Arabuluculuk süreci sonunda anlaşmaya varılması halinde, taraflar aynı konuda dava açamaz.

Özellikleri:

• Tamamen gönüllülük esasına dayanır.
• Süreç her aşamada sonlandırılabilir.
• Neredeyse tüm özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanabilir.

📌 Özellikle ticari ilişkilerde, uzun süreli iş ortaklıklarında, işçilik alacaklarında sıkça tercih edilir.

Dava Şartı ve İhtiyari Arabuluculuk Arasındaki Farklar

Kriter	Dava Şartı Arabuluculuk	İhtiyari Arabuluculuk
Zorunluluk	Evet	Hayır
Dava öncesi şart mı?	Evet	Hayır
Başvuru yapılmazsa	Dava reddedilir	Dava açılabilir
Taraf iradesi	Başvuru zorunlu	Tamamen serbest
Uygulama alanı	Kanunda açıkça sayılan uyuşmazlıklar	Geniş

Arabuluculuğun Mali Avantajları

Arabuluculuk sadece hızlı bir yol değildir. Aynı zamanda taraflara ciddi bir maliyet avantajı sağlar.

1. Dava Masraflarından Tasarruf

Masraf Tasarrufu: Mahkeme sürecindeki harç, bilirkişi ve keşif giderleri burada yoktur.

Vergi Avantajı: Mahkeme ilamlarında nispi (yüksek) harçlar çıkar. Ancak arabuluculuk anlaşma belgeleri maktu (sabit ve çok düşük) damga vergisine tabidir.

Öngörülebilirlik: Süreç genellikle bir hafta içinde sonuçlanır. Bu durum, nakit akışını korur ve ticari belirsizliği azaltır.

2. Daha Kısa Sürede Çözüm = Daha Az Maliyet

Davalar yıllarca sürebilirken, arabuluculuk süreci çoğu zaman: 1 hafta içinde sonuçlanır

Böylelikle;

• Zaman kaybını,
• İş gücü kaybını,
• Dolaylı maliyetleri önemli ölçüde azaltır.
• Sürecin gizliliği sayesinde kurumsal itibar ve marka değeri korunur.

3. Arabuluculuk Ücretinin Paylaşılması

Arabuluculukta ücret Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir.

• Taraflar arasında eşit paylaşılır (aksi kararlaştırılabilir)

Bu durum, özellikle yüksek meblağlı uyuşmazlıklarda önemli bir avantajdır.

Arabuluculuğun Vergisel Avantajları

Arabuluculuğun en az bilinen ama en önemli yönlerinden biri de vergisel avantajlarıdır.

1. Anlaşma Belgesinde Damga Vergisi Avantajı

Yargılama sonucunda  büyük bir meblağ için karar çıktığında “Nispi” (oransal, yüksek) harçlar ve vergiler çıkarken, arabuluculukta maktu (sabit ve çok düşük) damga vergisi çıkar.

Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesi:

✔️ Belirli durumlarda damga vergisinden istisna veya düşük oranlı vergilendirmeye tabidir. (Özellikle yüksek meblağlı uyuşmazlıklarda, anlaşma belgesi mahkeme ilamı niteliğinde olmasına rağmen üzerinden oransal (nispi) değil, sabit (maktu) ve çok düşük oranlarda damga vergisi ve harç alınır.)
✔️ Mahkeme ilamlarına kıyasla daha avantajlı mali sonuç doğurabilir.

2. Harç Avantajı

Özellikle ticari ve iş davalarında mahkemede; nispi harçlar, peşin harç, karar ve ilam harcı, bilirkişi ücreti, tebligat ücreti, yargılama ve vekalet ücreti  gibi ciddi maliyetler ortaya çıkarken;

✔️ Arabuluculukta bu giderler yoktur veya çok daha sınırlıdır.

3. Giderler Öngörülebilirdir

Dava sürecinde:  maliyetler sürece bağlı olarak artabilirken,

Arabuluculukta:
✔️ Süre kısa
✔️ Masraf kalemleri net
✔️ Toplam maliyet öngörülebilirdir.

Arabuluculuk Neden Daha Avantajlı?

Arabuluculuk;

✔️ Daha hızlı
✔️ Daha düşük maliyetli
✔️ Daha az riskli
✔️ Gizli
✔️ Taraf ilişkilerini koruyan bir çözüm yöntemidir.

Özellikle ticari ilişkilerde ve iş ilişkilerinde, tarafların ilişkilerinin tamamen kopmasını önleyen en etkili yöntemlerden biridir. Nakit akışı korunur, ticari belirsizlik azalır. Ve iş ilişkisi devam eder. Ayrıca arabuluculuk süreci, dava sürecine kıyasla çok daha az yıpratıcıdır; taraflar çatışma yerine iletişim ve uzlaşma odaklı ilerlediği için itibar kaybı, stres ve zaman baskısı önemli ölçüde azalır.

Sonuç: Hangi Yolu Seçmelisiniz?

Uyuşmazlığınız dava şartı kapsamındaysa, önce arabulucuya başvurmak zorundasınız. Ancak uyuşmazlık bu kapsamda olmasa bile ihtiyari yolu tercih edebilirsiniz. Doğru stratejiyle yürütülen bir süreç, sizi yıllar süren dava stresinden kurtarır.

Her ne kadar uyuşmazlık dava şartı arabuluculuk kapsamında olsa da, taraflar süreci zorunlu bir prosedür olarak görmek yerine, uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan ve dava sürecine girmeden, ihtiyari arabuluculuk yaklaşımıyla hızlı ve uzlaşmacı bir şekilde çözmeyi tercih edebilirler. Arabuluculuk görüşmeleri sonucunda anlaşma sağlanamaması durumunda, tarafların uyuşmazlığı yargı yoluna taşıma ve dava açma hakları saklıdır.

Avukat ve Uzman Arabulucu Notu: Arabuluculuk, usulüne uygun yürütüldüğünde barışçıl ve adil bir sistemdir. Hak kaybı yaşamamak ve süreci en başından doğru yönetmek için profesyonel destek almalısınız. Ofisimizle iletişime geçerek uyuşmazlığınızın kapsamını öğrenebilirsiniz.

Telekonferans Yöntemiyle Yapılan Arabuluculuk ile İlgili Makalemizi Okumak İçin: https://bilgecananyetkin.com/blog/